In memoriam

Ιανουαρίου 6, 2009 § 2 Σχόλια

του Δ. Μητροπουλου

Τι αφήνει πίσω του ένας άνθρωπος; Στην περίπτωση του φιλοσόφου Παναγιώτη Κονδύλη η απάντηση είναι αφοπλιστικά απλή: Το έργο του.

Εργο πολυσχιδές και διεισδυτικό, που του είχε εξασφαλίσει, πράγμα σπάνιο, αναγνώριση εκτός ελλαδικών συνόρων, όπως αυτή εκφραζόταν από την αρθρογραφία του στην έγκυρη εφημερίδα «Frankfurter Allgemeine Zeitung», τα πολυάριθμα βραβεία που έλαβε στη Γερμανία, την πρόσκληση του Rand Corporation ­ της οποίας δεν έκανε χρήση. Εργο διαβρωτικό, αν αναλογισθεί κανείς τα καυστικά ­ ειδικώς αφιερωμένα στην Ελλάδα ­ επίμετρα των έργων του, που προκάλεσαν οξείες αντιδράσεις.

Ο Κονδύλης αφήνει πίσω του πολυσέλιδο και πρωτότυπο (όχι σχολιογραφικό!) έργο ­ μόνο που αυτό δεν αρκεί για να μας παρηγορήσει. Είναι εξόχως οδυνηρή η σκέψη ότι πέθανε αιφνίδια και πρόωρα σε ηλικία 55 χρόνων, αν αναλογισθεί κανείς ότι ετοίμαζε τρίτομο έργο κοινωνικής οντολογίας και ότι φιλοδοξούσε να συλλάβει τον «ενιαίο χαρακτήρα της ανθρώπινης πράξης», αποκαθιστώντας συνάμα την «ενιαία φιλοσοφία».

Το corpus του έργου του Κονδύλη λάμπει ­ περισσότερο όμως λάμπει το παράδειγμά του. Κοιτάζει κανείς ξανά το μείζον θεωρητικό έργο του «Ισχύς και απόφαση» (1984) και συναντά στο τέλος μια φράση: «επαΐων του περιθωρίου». Αραγε, του ταίριαζε αυτός ο προσδιορισμός;

Ο Κονδύλης, που μοίραζε τον χρόνο του ανάμεσα στην Αθήνα και στη Χαϊδελβέργη, δεν δίδασκε ­ αποστρεφόμενος ίσως την ιεραρχία της σχέσης δασκάλου-μαθητή. Στοχαστής, άρα διανοούμενος, δεν αξιοποίησε τη φήμη του για να διορισθεί σε διοικητικά συμβούλια ιδρυμάτων, σε διεθνείς οργανισμούς ­ κοντολογίς, περιφρόνησε το μέλι της εξουσίας που μετατρέπει σε σφήκες ουκ ολίγους πνευματικούς ανθρώπους.

Ο Κονδύλης έγραφε, «δουλεύοντας ατελείωτες ώρες ­ όσο χρειάζεται», όπως έλεγε με θαυμασμό ένας οικείος του. Στο σπίτι του στον Κοκκιναρά ή σε μια σοφίτα που του είχε παραχωρήσει ένας φίλος του στη Χαϊδελβέργη. Και, σε μια εποχή που μετατρέπει τους διανοουμένους σε διασημότητες και αντιλαμβάνεται τις ιεραρχίες της σκέψης ως star-system, έδινε σπανιότατα συνεντεύξεις και δεν επέτρεπε να δημοσιευθεί φωτογραφία του ­ όσο κι αν τον πίεζαν οι αρχισυντάκτες της «Frankfurter Allgemeine».

Το καλοκαίρι του ’96 «Το Βήμα» εξασφάλισε, για τη σειρά «Δώδεκα Ελληνες Στοχαστές», φωτογραφίες του, με τη φιλική συνδρομή οικείων του. Σε αυτές βασίστηκε το δημοσιευόμενο σήμερα σκιαγράφημά του.

Ενας φιλόσοφος που γράφει, αλλά δεν διδάσκει. Ενας στοχαστής αφιερωμένος στα βιβλία του, που παρεμβαίνει όμως στα κοινά με την επιφυλλιδογραφία του ­ παράδειγμα τα άρθρα του που δημοσιεύονται τα δύο τελευταία χρόνια στο «Βήμα» ­ γιατί, όπως έλεγε, η καθαρότητα της θεωρίας «δεν σε απαλλάσσει από την υποχρέωση να βουτήξεις τα πόδια σου στη λάσπη» της επικαιρότητας· παράδειγμα, το πρόσφατο ενδιαφέρον του για τα ελληνοτουρκικά, απόρροια των μελετών του πάνω στο «Περί πολέμου» του Κλαούσεβιτς. Ενας διανοούμενος που αναλώνεται για περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια διευθύνοντας και επιμελούμενος προσωπικά τη σειρά «Φιλοσοφική και Πολιτική Βιβλιοθήκη» που αριθμεί περισσότερους από 50 τόμους. Αρα, δημιουργεί υποδομή σκέψης.

Πόσοι ξέρουν ότι ο «θεωρητικός της απόφασης» Παναγιώτης Κονδύλης ήταν, τα χρόνια της δεκαετίας του ’60, ιδρυτικό μέλος της ΕΦΕΕ; Οτι υπηρέτησε τη θητεία του στις Ενοπλες Δυνάμεις τα χρόνια της δικτατορίας ως ημιονηγός σε πειθαρχικό τάγμα; Οτι έφυγε σε ηλικία 28 ετών από την «επαρχιακή και παρασιτική» Ελλάδα και ότι δεν δίσταζε να παραδεχθεί ότι τα βιβλία του δεν θα μπορούσε να τα είχε γράψει αν έμενε στη χώρα μας; Οτι ήθελε να πεθάνει «χωρίς να έχει πατήσει το πόδι του έξω από τη Γηραιά Ευρώπη»;

Ο υποφαινόμενος, συντάκτης της προσωπογραφίας του φιλοσόφου που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο του ’96 στο «Βήμα», είχε το προνόμιο να γνωρίσει τον Παναγιώτη Κονδύλη ­ μια ανθρώπινη φυσιογνωμία που έλαμπε. Ομιλητής συναρπαστικός· πνεύμα εκλεκτικό· άνθρωπος οξύθυμος, προικισμένος όμως με χάρη, ευγένεια και γενναιοδωρία· εραστής της ακρίβειας, που είχες την αίσθηση ότι αρρώσταινε όταν η έντυπη μορφή των κειμένων του απείχε έστω και κατά ένα κόμμα από το χειρόγραφό του.

Ενας επαΐων του περιθωρίου; Η αντίφαση τέμνει την εποχή μας, φωτίζοντας τη μικρότητά της. Αν το σκεφθεί όμως βαθύτερα κανείς, δηλώνει την ισχύ μιας απόφασης ­ ή μάλλον μια στάση, η οποία «νιώθεται».

ΠΗΓΗ: ΤΟ ΒΗΜΑ, 19.07.1998

Where Am I?

You are currently browsing entries tagged with Μητρόπουλος at Π.Κονδυλης (Kondylis).