Gipfelpunkt europäischen Denkens (ημερίδα Κονδύλη, 2008)

Φεβρουαρίου 18, 2009 § 12 Σχόλια

Αρθρο για τα αποτελεσματα ημεριδας στη Χαϊδελβεργη. Μεταξυ αλλων ομιλητων: ο Α. Χανιώτης ανέλυσε την πολιτική ως σκηνοθεσία, ο Α. Καϊσης αναφέρθηκε στην έκδοση της αλληλογραφίας και των έργων του Κονδύλη και ο Φ. Δημητρίου στη διδακτορική του διατριβή με βάση τα κατάλοιπα του Κονδύλη.

των Christoph Schweer και Martin Trefzer

Gipfelpunkt europäischen Denkens. Reisen ins Ungewisse: Eine Tagung in Heidelberg über den Philosophen Panajotis Kondylis

An der Nischenstellung des vor zehn Jahren verstorbenen Philosophen Panajotis Kondylis dürfte sich bald einiges ändern. Denn die bislang überschaubare Rezeption des 1943 geborenen Denkers kommt langsam ins Rollen. Einen wichtigen Beitrag dazu leistete kürzlich ein Symposium in Heidelberg, dem Ort, der für Kondylis zur zweiten Heimat geworden war. Organisiert wurde die Veranstaltung, in Deutschland die erste ihrer Art, vom Kondylis-Institut für Kulturanalyse und Alterationsforschung (www.kondiaf.de) und vom Philosophischen Seminar der Universität Heidelberg. Mitorganisator war der rege Freundeskreis Panajotis Kondylis e.V. Die stets souveräne Leitung hatten die Professoren Dietrich Harth und Peter König inne.

Kondylis gehört zu den produktivsten und eigenständigsten philosophischen Denkern des 20. Jahrhunderts. Er schuf in nur zwei Dekaden ein Werk von enormer Fülle und philosophischer Tiefe, das durch seinen plötzlichen Tod abgebrochen wurde. Bewußt hatte er sich dafür entschieden, seine Werke in deutscher Sprache zu verfassen, da nur diese ihm geeignet schien, seinem abstrakten Denken Ausdruck zu verleihen.

Damit war er der letzte nicht-deutsche Philosoph von Rang, der sich für Deutsch als Publikationssprache entschieden hat. Nicht zuletzt waren es auch seine deutschen Gesprächspartner, die ihm für sein Denken wesentliche Impulse lieferten. Zu ihnen gehörten der Soziologie Ernst Topitsch, der Historiker Werner Conze, dem er sein Werk über den Konservativismus widmete, der Politologe Hans-Joachim Arndt, zu dessen 70. Geburtstag Kondylis einen Festschriftbeitrag leistete, sowie Reinhart Koselleck.

Seinen ersten großen Durchbruch erzielte Kondylis 1981 mit seinem Buch über die «Aufklärung im Rahmen des neuzeitlichen Rationalismus». Darin rückte er vor allem die Aufwertung der Sinnlichkeit durch die Aufklärung in den Mittelpunkt, wies aber zugleich auf ihre nihilistischen und materialistischen Züge hin. Das bis zur Aufklärung zurückreichende Prinzip des individualistischen Hedonismus übertrug sich später von einer kleinen Avantgarde auf die breite Masse.

Die Kultur des Massenkonsums interpretierte Kondylis als konstitutiven Teil der gegenwärtigen politischen Ordnung. Die Massen seien politisch nicht mehr der Ausnahmezustand, sondern die Regel. Dabei bedeutete die Überwindung der Güterknappheit eine Zäsur von welthistorischer Bedeutung, die eine wesentliche Verschiebung der ethischen Vorstellungen nach sich zog: Zielten alle bis dahin vorherrschenden Ethiken auf Enthaltung, Selbstüberwindung und Askese, rückt nun eine immer offensivere «Selbstverwirklichung» in den Mittelpunkt. Der Gedanke, daß die menschliche Würde an materielle Befriedigung gebunden sein soll, war mit dem christlichen Asketismus unvereinbar. Feinsinnig beschreibt Kondylis die Entwicklung von der Ablösung der ständischen Ordnung der societas civilis durch den bürgerlichen Liberalismus, welcher wiederum durch eine Umdeutung in die gegenwärtige Massendemokratie überging. Bürger wie Arbeiter wurden abgelöst durch den Konsumenten.

Es war der Berliner Sozialphilosoph Peter Furth, der in seinem Vortrag in Heidelberg darauf hinwies, daß Kondylis‘ Begriff der «Massendemokratie» quer zur Rhetorik des demokratischen Selbstlobs liegt. Am Ausgang des Liberalismus wie auch des Kommunismus steht – ohne Proletariat, aber auch ohne Bourgeoisie – die Massendemokratie als ein Drittes, eine im Konsum nivellierte Wohlstandsgesellschaft. Dabei sei repräsentative Massendemokratie, so Furth in Anknüpfung an Kondylis, die geduldete Herrschaft einer sich durch Gleichheitspopulismus stabilisierenden Elite, deren offensichtliches Problem die Qualität ihres aristokratischen Elementes sei. Da die Gleichheit in der Massendemokratie zu Lasten der Freiheit einen ressentimentgeladenen utopischen Zwang zu immer mehr Gleichheit entfalte, entstehe eine brisante Mischung aus Konformismus und Individualismus, an deren Ende eine in Selbstverwirklichungszwänge verstrickte Bevölkerung stehe, aber kein Staatsvolk mehr. Anknüpfend an Kondylis‘ Analyse dieses inhärenten Populismus beschrieb der griechische Althistoriker Angelos Chaniotis (Oxford) die Rolle des Politikbetriebs in der Massenkultur als eine theatralische Inszenierungsfigur, die bis in die Politik der Antike zurückverfolgbar sei.

Die ihm eigene Methode, mit der Kondylis seine Ergebnisse auf den Begriff bringt, wird von ihm selbst als «deskriptiver Dezisionismus» bezeichnet. So grenzt er sich bewußt von dem «militanten Dezisionismus» ab, den er bei Carl Schmitt sieht. Machtstreben ist für ihn die wesentliche Kategorie seiner Beschreibungen, auch das Denken begreift er als genuin «polemisch».

Durch seine streng deskriptive Methode eröffnet Kondylis Anknüpfungsmöglichkeiten für unterschiedlichste politische Ansätze. In konservativen Kreisen ist er vor allem durch seine kongeniale Ideengeschichte des Konservativismus bekannt geworden, worauf Pit Kapetanovic (Heidelberg) in seinem Vergleich mit Michael Oakeshott hinwies. Der Konservativismus ist für Kondylis nur mehr ein historisches Phänomen. Durch äußere Umstände hat er sich überholt und ging im bürgerlichen Liberalismus unter.

Die These vom Ende der Geschichte weist Kondylis hingegen entschieden zurück. Nach dem Ende des Kommunismus erwartet er für das 21. Jahrhundert das Ende des Liberalismus.

Er selbst hat aus seiner Internierung während des autoritären griechischen Obristen-Regimes die Konsequenz gezogen, Distanz zu jedweder Macht zu wahren. Kondylis bewegte sich jenseits von Pessimismus und Optimismus und nahm mit der philosophischen Melancholie eine dritte Position ein, wie Markus Käfer, Lehrbeauftragter an der Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg, deutlich machte. Melancholie sei für Kondylis die einzig angemessene geistige Waffe im Ringen um eine unbeschadete Selbsterhaltung im Zeitalter der Massendemokratie. Der Verzicht auf Machtausübung an der Oberfläche schließt dabei aber keineswegs aus, «daß die Melancholie zu einer gestauten, aber doch vorhersehbaren Brutstätte der Entfaltung der Macht werden kann» (Käfer).

Deutsche und griechische Teilnehmer diskutierten abschließend den Fortgang der Rezeption. Kondylis‘ Nachlaßverwalter Athanasios Kaissis (Thessaloniki) plant die Herausgabe des Briefwechsels und eine Werkausgabe. Fotis Dimitriou (Bammental) bestreitet derzeit seine Doktorarbeit mit der Übersetzung vieler tausend beschriebener Kärtchen aus dem Nachlaß. Ein Tagungsband ist in Planung. Abgerundet wurde die Veranstaltung durch einen öffentlichen Abendvortrag des israelischen Militärhistorikers Martin van Crefeld, der provokante Thesen aus seinem neuen Buch «The Culture of War» vorstellte.

Kurz vor seinem Tod am 11. Juli 1998 hatte Kondylis noch eine längere Reise auf den griechischen Berg Athos geplant. Heute stellt sein Werk selbst einen Gipfelpunkt nicht nur griechischen, sondern europäischen Denkens dar. Die Reise dorthin ist kein Spaziergang für Genießer leicht verdaulicher Kost, doch wer diese Reise unternimmt, spürt bald, daß sie aller Anstrengungen und Mühen wert ist.

ΠΗΓΗ: εφημερίδα JUNGE FREIHEIT, 7.11.2008. Ηλεκτρονική πηγή

Advertisements

Tagged: ,

§ 12 Responses to Gipfelpunkt europäischen Denkens (ημερίδα Κονδύλη, 2008)

  • Ο/Η ange-ta λέει:

    καταπληκτική παρουσίαση του ΠΚ.

    :
    «Der Gedanke, daß die menschliche Würde an materielle Befriedigung gebunden sein soll, war mit dem christlichen Asketismus unvereinbar»

    Αλλος ένας λόγος να είναι κανείς ανεκτικός στην θρησκεία, ακόμα και αν είναι άθεος!

  • Ο/Η ange-ta λέει:

    Anknüpfend an Kondylis‘ Analyse dieses inhärenten Populismus beschrieb der griechische Althistoriker Angelos Chaniotis (Oxford) die Rolle des Politikbetriebs in der Massenkultur als eine theatralische Inszenierungsfigur,

    die bis in die Politik der Antike zurückverfolgbar sei.

    Οχι βέβαια!!
    Η αμεση Αθηναϊκη Δημοκρατία, μόνο θέατρο δεν ήταν.

  • Ο/Η Herr K. λέει:

    «η σύνδεση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας με την ικανοποίηση υλικών αναγκών ήταν ασυμβίβαστη με το χριστιανικό ασκητισμό»

    Αλλος ένας λόγος ασφαλώς, ιδίως αν είναι κανείς άθεος!

    αν ερμηνεύω καλά το «zurückverfolgbar», δεν εννοεί ότι ήταν θέατρο στην αρχαιότητα αλλά ότι οι απαρχές της σημερινής αντίληψης της πολιτικής ως θεάτρου μπορούν να αναζητηθούν στην αρχαιότητα.

  • Ο/Η ange-ta λέει:

    το ίδιο είναι, θα έλεγα.
    Η σημερινή δημοκρατία θεατρικού στυλ, δεν έχει τις απαρχές της στην αθηναϊκή δημοκρατία, αλλά είναι ο εκφυλισμός της.

  • Ο/Η Herr K. λέει:

    Οχι ακριβώς το ίδιο.
    Η λέξη εκφυλισμός με ξενίζει. Υπονοεί μία ιδανική ή εξιδανικευμένη πρότερη κατάσταση.

  • Ο/Η ange-ta λέει:

    Ναι, σε σχέση με αυτή τη δημοκρατία που έχουμε σήμερα, η άμεση αθηναϊκή ήταν ένα μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία. Ανεπανάληπτο. Αυτο που έχουμε σήμερα είναι ενα κακόγουστο αστείο.

    Ειδικά στην εποχη μας. Ποιος αποφασίζει για μας; Η κυβέρνηση που ψηφισε ο ελληνικός λαός (τότε θα είχαμε έμμεση δημοκρατία) ή οι Βρυξέλλες;
    Αλλά μήπως και οι Βρυξέλλες αποφασίζουν ή σέρνονται από τους υπερατλαντικούς μας φίλους;

    Μάλιστα, θα έλεγα για να γίνω πιο δηκτική, η σημερινή δημοκρατία είναι όχι μόνο θέατρο ΑΛΛΑ θέατρο του παράλογου.
    Κάτι τέτοιο ΔΕΝ ήταν η Αθηναϊκή!

    Τώρα, για τον Χανιώτη (δεν έχω διαβάσει τίποτα δικό του και μπορεί να τον αδικώ) η έκφραση:

    die Rolle des Politikbetriebs in der Massenkultur als eine theatralische Inszenierungsfigur,
    – ο ρόλος του πολιτικού μαγαζιού (ή της πολιτικής λειτουργίας), μοιάζει με θεατρική φιγούρα, που θα την βρούμε και στην πολιτική της αρχαιότητας –
    είναι πολύ enfremdet απο τον πραγματικό ρόλο που έχει παίξει η πολιτική κουλτούρα στη χώρα μας και αλλού!
    Και παρότι δεν έχω μελετησει εξωνυχιστικά τον Κονδύλη, αλλα μάλλον επιφανειακά, δεν νομίζω ότι διαφαίνεται μια τέτοια αντίληψη στο έργο του.
    Εσύ να μου πεις.
    σε ζάλισ, συγνώμη.
    Αλλα αυτα τα λίγα που έχω διαβάσει απο τον Κονδύλη τα έχω βρει έξοχα.

  • Ο/Η ange-ta λέει:

    και ο Χανιώτης μου τα χαλαέι….

  • Ο/Η Herr K. λέει:

    Τα πρακτικά του συνεδρίου αναμένονται από τις εκδόσεις Akademie Verlag οπότε θα μάς λυθεί η περιέργεια. Σίγουρα μια φράση δεν αρκεί για να κρίνουμε. (Η αναζήτηση Angelos Chaniotis στο γκουγκλ δίνει στοιχεία βιβλιογραφίας του)

    Δεν βλέπω τι μπορεί να σε χαλάει με την περιγραφή της πολιτικής ως θεατρικής σκηνοθεσίας. Η ιδέα δεν είναι καν πρωτότυπη και, κυρίως, δεν νομίζω ότι σκοπεύει να απαξιώσει ούτε την πολιτική εν γένει μα ούτε και μια συγκεκριμένη ιστορική περίοδο.

    Για τον ΠΚ ούτε κι εγώ έχω εντοπίσει κάποια σχετική αναφορά, αλλά δεν έχω διαβάσει το σύνολο του έργου του.

  • Ο/Η Γιάννης Κυριακός λέει:

    Αν και δεν γνωρίζω την γερμανική γλώσσα ώστε η παρέμβασή μου να αφορά στις ομιλίες της ημερίδας, ωστόσο θα ήθελα να καταθέσω ένα σχόλιο γαι την ανεπανάληπτη, πως θα μπορούσε να είναι διαφορετικά, αθηναϊκή δημοκρατία της ange-ta.
    Η αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία ήταν προϊόν ενός κοινωνικού σχηματισμού που έδινε προβάδισμα στον θεωρητικό βίο έναντι στην δουλοκτητική εργασία του πρακτικού βίου, διακρινόμενη από την σημερινή πλανητική μαζική δημοκρατία που δίνει προβάδισμα στον πρακτικό – ενεργό βίο της μαζικής παραγωγής και της μαζικής κατανάλωσης.

  • Ο/Η Herr K. λέει:

    Ναι, την κάνει τη διάκριση αυτή ο ΠΚ.
    Από τη συνέντευξη στο Διαβάζω (1998):

    Το πρωτείο της vita activa έναντι της vita speculativa, του πρακτικού έναντι του θεωρητικού βίου –το οποίο, μέσω της νέας πρωτοκαθεδρίας της πάλαι ποτέ βάναυσης εργασίας έναντι της πάλαι ποτέ ευγενούς σχόλης, συγκεκριμενοποίησε την ανατοποθέτηση απέναντι στη Φύση– εξακτινώθηκε τόσο στην κοσμολογία όσο και στην πολιτική, για να ανατρέψει εκ βάθρων τις αρχαίες και χριστιανικές αντιλήψεις· και η ανατροπή έγινε συνειδητά, με ρητή πολεμική πρόθεση. Στην κοσμολογία, λοιπόν, το παραπάνω πρωτείο σήμαινε την υπεροχή της κίνησης έναντι της στάσης, άρα την αντικατάσταση τού κλειστού ιεραρχημένου κόσμου με το ανοιχτό και επίπεδο σύμπαν· και στην πολιτική σήμαινε ότι οι άνθρωποι δεν είναι μοιραία δεμένοι σε μιά θεόδοτη ή φυσική ιεραρχική τάξη, αλλά μπορούν να κατασκευάσουν μιά κοινότητα εξ ίσου ανοιχτή και επίπεδη όσο το νέο σύμπαν. Το εργαλείο της κατασκευής αυτής ήταν αρχικά το σύγχρονο κυρίαρχο κράτος με τη γενική και ίση νομοθεσία του, αργότερα ήταν το μέγα σχέδιο της Ουτοπίας. Όμως κράτος, Ουτοπία, πρωτείο του ενεργού βίου και τεχνική αντίληψη των πραγμάτων συνδέονται στενά. Και στην πολιτική, όπως και στην κοινωνική εργασία, η τέχνη υπερέχει τώρα της φύσεως, ανατρέποντας και στο σημείο αυτό τις αρχαίες και χριστιανικές κατατάξεις.

  • Ο/Η ange-ta λέει:

    Γιάννης Κυριακός & Herr K.

    πολύ ωραία αυτά που γράφετε!
    αυτη η διαφοροποίηση του πρακτικού και θεωρητικού βίου, είναι όντως συγκλονιστική!

    Αν δηλαδη σας κατάλαβα καλά, το ένα είναι αυτο που ζούμε και το άλλο (θεωρητικό) αυτο που θεωρούμε σωστό. Ετσι είναι;;

    Η φιλοσοφία έχει τόση ομορφιά που αν δεν την συζητησεις και με άλλους σου διαφεύγει.

    καλο μήνα

  • Ο/Η Herr K. λέει:

    Θεωρητικός βίος είναι να κάθεσαι στη Γαύδο.
    Πρακτικός είναι να κάθεσαι στη Γαύδο και να ρωτάς πόσο κοστίζει το στρέμμα.
    Καλό μήνα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

What’s this?

You are currently reading Gipfelpunkt europäischen Denkens (ημερίδα Κονδύλη, 2008) at Π.Κονδυλης (Kondylis).

meta

Αρέσει σε %d bloggers: